صنعت برق ایران در حال گذار از یک نظام متمرکز و دولتی به سمت بازاری رقابتی است. هدف این است که قیمت‌گذاری برق از حالت دستوری خارج شود و مانند هر کالای دیگری، بر اساس عرضه و تقاضا در یک بازار شفاف تعیین گردد. آیین‌نامه اجرایی بند ب ماده ۴۳ قانون برنامه هفتم توسعه دقیقا با همین هدف تدوین شده است.
یکی از مهم ترین بخش های این آیین نامه، ماده ۲ و تبصره های آن است؛ بخشی که مشخص می کند کدام مشترکان باید برق خود را از بورس انرژی یا شرکت های خرده فروشی خریداری کنند و برق مصرفی آن ها از چه مسیری تامین خواهد شد.
چه کسانی مشمول ماده ۲ هستند؟
بر اساس ماده ۲، تمام مشترکانی که قدرت قراردادی آن‌ها ۱۵۰ کیلووات یا بیشتر است، موظف اند دو ماه پس از ابلاغ آیین نامه، برق مورد نیاز خود را از طریق بورس انرژی یا شرکت های خرده فروشی دارای مجوز از وزارت نیرو تامین کنند.
شایان ذکر است با ابلاغ این آیین‌نامه در اواخر اردیبهشت، اجرای این الزام از اول مردادماه آغاز شده است. این الزام در مرحله بعد، مشترکان بیشتری را شامل خواهد شد.
یک سال پس از ابلاغ آیین نامه، تمام مشترکانی که قدرت قراردادی آن‌ها ۳۰ کیلووات یا بیشتر است نیز مشمول این مقررات خواهند شد.
ماده ۲ قانون: " تمامی مشترکین با قدرت قراردادی یکصد و پنجاه (۱۵۰) کیلووات و بیشتر موظفند دو ماه پس از ابلاغ این آیین‌نامه، با رعایت ماده (۴) قانون مانع‌زدایی و آیین‌نامه اجرایی ماده مذکور […] برق مورد نیاز خود را از طریق بهابازار (بورس) یا شرکت‌های خرده‌فروش دارای مجوز از وزارت نیرو تامین کنند. یک سال پس از ابلاغ این آیین‌نامه، مشترکین با قدرت قراردادی سی (۳۰) کیلووات و بیشتر مشمول این آیین‌نامه می‌شوند."
نکته مهم: معیار مشمول بودن، قدرت قراردادی شماست، نه مصرف ماهانه. قدرت قراردادی همان ظرفیتی است که در قرارداد انشعاب با شرکت برق توافق کرده‌اید و در قبض یا مشخصات انشعاب شما ثبت شده است. برای مثال، ممکن است یک واحد صنعتی در یک ماه برق زیادی مصرف نکند، اما قدرت قراردادی آن ۲۰۰ کیلووات باشد. در این صورت، این مشترک بر اساس قدرت قراردادی خود در گروه مشترکان مشمول ماده ۲ قرار می‌گیرد.
ابلاغیه رسمی وزارت نیرو در خصوص ماده ۲ آیین‌نامه اجرایی بند ب ماده ۴۳ قانون برنامه هفتم توسعه و تبصره‌های آن
مسیر تامین برق؛ تابلوی اول و مازاد مصرف
برق مشترکین تا سقف مصرف مجاز از طریق تابلوی اول تامین می‌شود. تابلوی اول، تابلویی است که برای عرضه و تبادل برق میان عرضه‌کنندگان برق و مشترکین مشمول تا سقف مجاز مورد استفاده قرار می‌گیرد. معاملات این تابلو هم به صورت بازار فیزیکی (یعنی قراردادهای دوجانبه یا حراج در تمامی تابلوهای برق) و هم به صورت بازار مشتقه (یعنی سازوکارهای معاملاتی پیوسته به صورت حراج رقابتی تمام‌الکترونیک در تمامی تابلوهای برق) انجام می‌گردد.
اما اگر میزان مصرف مشترک از سقف مجاز بیشتر باشد، بخش مازاد از طریق تابلوی اول تامین نخواهد شد. برق مازاد باید از طریق تابلوهای برق آزاد و سبز، گواهی های برق تجدیدپذیر یا گواهی های صرفه جویی تامین شود.
سقف مصرف مجاز را چه کسی تعیین می‌کند؟
سقف مصرف مجاز یک عدد ثابت نیست. طبق تبصره ۲، کارگروهی متشکل از وزارت نیرو و وزارت امور اقتصادی و دارایی، هر ماه و با نگاه به یک ماه پیش رو، این سقف را تعیین می‌کنند. در زمان‌های اوج بار (مثل تابستان)، اولویت با ظرفیت نیروگاه‌های پربازده است تا برق کشور را تامین کنند و شبکه برق پایدار بماند.
تکلیف مشترکان کوچک و متوسط چیست؟
اگر قدرت قراردادی شما کمتر از ۳۰ کیلووات است، نگران نباشید. شرکت‌های توزیع برق همچنان موظف‌اند برق شما را تامین کنند، اما شما این اختیار را دارید که اگر خواستید، برق خود را از شرکت‌های خرده‌فروشی نیز خریداری کنید.
اما برای مشترکان بالای ۳۰ کیلووات که مسیر خرید مستقیم از بورس یا خرده‌فروش را طی نکنند، تبصره ۴ تعیین‌تکلیف کرده است. اگر این مشترکان همچنان برق خود را از شرکت‌های توزیع دریافت کنند، تامین برق آن‌ها به خرده‌فروشی سپرده می‌شود که در مناقصه شرکت توزیع برنده شده است. این خرده‌فروش نیز مکلف است برق شما را از ابزارهای قابل معامله در بورس تامین کند.
تبصره ۴ قانون: "در صورت عدم خرید برق مشترکین بالای (۳۰) کیلووات از سازوکارهای تعیین شده و تامین برق این مشترکین از طریق شرکت‌های توزیع و یا برق منطقه‌ای، برق این مشترکین از طریق خرده‌فروش برنده‌شده در مناقصه شرکت‌های توزیع و یا برق منطقه‌ای، در بستر بهابازار (بورس) مطابق با سازوکار ابلاغی وزارت نیرو تامین می‌شود."
برای مشترکان بسیار بزرگ (بالای یک مگاوات) چه الزامی وجود دارد؟
تبصره ۵ برای مشترکان بزرگ‌تر از یک مگاوات سخت‌گیرتر است. این‌ها باید تا سقف مصرف مجاز، برق خود را پیش از زمان تحویل و به صورت رقابتی در بازار مشتقه خریداری کنند. همان‌طور که گفتیم، بازار مشتقه به دلیل ماهیت تمام‌الکترونیک و رقابتی‌اش، بستری است که قیمت‌ها در آن به شکل منصفانه و شفاف کشف می‌شوند.
تولیدکنندگان (نیروگاه‌ها) چه نقشی دارند؟
این تغییرات فقط برای خریداران نیست. تبصره ۶ تولیدکنندگان را مکلف کرده است برق خود را پیش از زمان تحویل، یا در بورس انرژی و یا در بازار عمده‌فروشی مدیریت شبکه عرضه کنند. این کار باید با رعایت سهمیه‌های تعیین‌شده در قانون برنامه هفتم انجام شود تا معاملات برق از حالت پراکنده خارج شود.
سقف سوله‌تان را به منبع تولید انرژی تبدیل کنید
جمع‌بندی
ماده ۲ آیین‌نامه اجرایی بند ب ماده ۴۳، مسیر تامین برق بسیاری از مشترکان را تغییر داده است. مشترکان مشمول، بسته به قدرت قراردادی و میزان مصرف خود، باید برای تامین برق از بورس انرژی، شرکت‌های خرده‌فروشی یا تابلوهای تخصصی مانند برق سبز و برق آزاد استفاده کنند. در این شرایط، شناخت دقیق وضعیت انشعاب، سقف مصرف مجاز، زمان‌بندی اجرای تکالیف و گزینه‌های موجود برای تامین برق اهمیت زیادی دارد.
این تغییرات در کنار توسعه نیروگاه‌های خورشیدی، می‌تواند برای صنایع و کسب‌وکارها فقط یک الزام جدید نباشد؛ بلکه فرصتی برای مدیریت هزینه انرژی، افزایش پایداری تامین برق و ایجاد درآمد از سرمایه‌گذاری در انرژی تجدیدپذیر باشد.
برای انتخاب مسیر مناسب در پروژه خورشیدی خود، از سولاریار کمک بگیرید.
اگر نمی‌دانید کدام یک از قوانین، الزامات و سازوکارهای مرتبط با برق خورشیدی شامل حال شما می‌شود یا برای پروژه خورشیدی خود چه مسیری را باید انتخاب کنید، می‌توانید از کارشناسان سولاریار کمک بگیرید. تیم سولاریار در تمام مراحل، از بررسی شرایط مصرف و انشعاب برق تا ارزیابی مدل‌های اجرایی، انتخاب مسیر مناسب برای احداث نیروگاه، بررسی امکان فروش برق و طراحی راهکارهای درآمدزایی، در کنار شما خواهد بود.
